نگاهی بر زندگی پدر کتابداری نوین
نگاهی بر زندگی پدر کتابداری نوین
ملویل لوئیس دیویی Melvil Luis Dewey در دهم دسامبر 1851 در آدامـز سنتر نیویورک متـولد شـد . پدرش مرد نسـبتاً ثروتمنـدی بود که به کارهــای مختلفی اشتغال داشت ، دیوئی از همان ابتدا فــردی سختکوش و علاقمند به مطالعه و پژوهش بود . شوق وافری به نظم و رده بندی داشت. وقتی هنوز خیلی جوان بود، به اخذ گواهینامه معلمی نائل شد ودر سن هفده سالگی در دفترچه خاطراتش چنین نوشت : « حال تصمیم گرفته ام زندگی خود را وقف تعلیم و تربیت کنم ،در اندیشه اشاعه تعلیم و تربیت عالی برای توده مردم هستم » به این ترتیب خیلی زود دو اصل عمده مربوط به نقش یک کتابدار را پذیرفته بود: تعلیم خود و تعلیم دیگران . دیوئی در سال 1874 از کالج اُمهرست فارغ التحصیل شد. در سال سوم تحصیل خود به کار در کتابخانه کالج نیز مشغول بود.در بیست و دوسالگی در حالی که در آنجا کار می کرد و هنوز فارغ التحصیل نشده بود، ( به قول رایدر) پیش نویس طرح بزرگ رده بندی خودرا که برای همیشه نامش را به همراه خواهد داشت تهیه کرد.- در این طرح او کل دانش بشری را ابتدا به ده بخش تقسیم نمود و سپس هر بخش را به ده قسمت وباز هر قسمت را به 10 شاخه و ... تقسیم نمود و با استفاده ازاعداد استانداردآنها را مشخص کردکه به رده بندی دهدهی دیوئی معروف است- پس از فراغت از تحصیل نیزکار خود را درمقام کتابدار فعال تا سال 1876 ادامه داد، سالی که نخستین ویرایش رده بندی اش منتشر شد. در همان سال به بوستون رفت ودرآنجا دفتری دایر کرد ، فاصله بین سالهای 1876 تا سال 1883 دوره بسیار سازنده ای در زندگی او به حساب می آید. در این دوره انجمن کتابداران آمریکا ، نخستین سازمان کتابداری، تأسیس شد و دیوئی دبیر و روح پویای آن بود. و مجلهLibrary Journal اولین نشریه کتابداری به سردبیری دیوئی منتشر شد. سپس دفتر امور کتابخانه ها به منظور طراحی و تهیه انواع وسایل و تجهیزات کتابخانه ها تأسیس شد. گویی اینها کافی نبود ، پس به فعالیت در دوزمینه دیگر مورد علاقه خود یعنی ایجاد اصلاحات دراوزان شعری و در شیوه نگارش پرداخت . رایدر می گوید: اودر واقع اندیشمندی بود کوشا و خستگی ناپذیرو برای اینکه حتی لحظه ای را هم تلف نکند برای کارهایش بودجه زمانی تعیین کرده بود. در سال 1883 به سمت کتابدار کتابخانه کلمبیا برگزیده شدو در آنجا فقط به سبب ایمان و شعور خود تأسیس نخستین مدرسه کتابداری دنیای نوین را آغاز کرد. در حالی که کالج کلمبیا درضرورت تأسیس آن تردید داشت، هیئت امنای کالج در سال 1884 تأسیس مدرسه کتابداری کالج کلمبیا را تصویب کرد اما هیچ گونه منبع مالی در اختیار دیوئی قرار نداد و حتی در انصرافش کوشیدامااو همچنان تلاش می کرد تا اینکه در سال 1887 مدرسه افتتاح شد و دانشجویانی جذب شدند وتأسیس آن حرفه کتابداری را درآمریکا دگرگون کرد. شخصیت او الهام بخش مدرسه بود و او کتابداری را شغل نمی شمرد بلکه امانتی می دانست و فرصتی برای خدمت به بشریت. سرانجام این دانشمند بزرگ در سال 1931 در آمریکا چشم از جهان فروبست .
پيدايش آموزش نظاممند كتابداري در آمريكا مرهون مساعي ملويل ديويي1 است كه سبب گرديدتا كتابخانههاي جديد متفاوت از دنياي قديم باشند. او دريافت زندانبانان سنتي كتاب هرگز معنايكتابخانههاي عمومي جديد به عنوان دانشگاه مردم را درنخواهند يافت. ديويي در 1879 نوشت:پزشكان ، وكلا، كشيشها، حتي آشپزهاي ما مدرسه خاص براي آموزش خاص دارند. ولي كتابداران كهحرفهشان تا اين حد مورد تحسين بوده است بايد كارشان از روي تجربه و آزمايش فرا بگيرند.2
اگرچه او تاسيس فوري مدرسه كتابداري را پيشنهاد نكرد، ولي به عنوان نخستين گام طرح آموزشو كارآموزش نظاممند در ارتباط با بعضي از بهترين كتابخانهها و تحت نظارت مبتكرترين كتابداران را ارائهكرد. طرح پيشنهادي ديويي بيجواب ماند. او تاسيس مدرسه را مسووليت شخصي خود پنداشت و در1883 پست كتابدار كالج كلمبيا را، پس از آن كه از حمايت كالج در ايجاد مدرسه كتابداري مطمئن شد،به عنوان نخستين گام پذيرفت. در كنفرانس بوفالو كه در 1883 برگزار شد، ديويي تلاش كرد موافقتانجمن كتابداران آمريكا4 (ALA) را براي آموزش رسمي كتابداري جلب نمايد. طرح پيشنهادي ديوييبا انتقاد شديد برخي از اعضاء مواجه شد. ديويي طرح خود را به هيأت امناي كالج كلمبيا ارائه كرد،تاسيس مدرسه كتابداري مورد موافقت قرار گرفت و در 5 ژانويه 1887 با ثبت نام 20 شركت كننده (17زن و 3 مرد) رسماً افتتاح شد. دروس تماماً عملي بودند. مدت آموزش و مطالعه 3 بود كه با 2 سال تجربهعملي در كارهاي مختلف كتابخانه و يك دوره 3 ماهة ديگر براي مرور مطالب همراه بود. مدرسه از ابتدادر شرف تعطيلي قرار گرفت، زيرا كه ديويي بر خلاف نظر هيات مديره كلمبيا در پذيرش زنان اصرارداشت. اين نزاع با محروم كردن ديويي از مدرسه در 1888 خاتمه يافت. ديويي در سال بعد ماهرانهمدرسه را به كتابخانه ايالتي نيويورك در آلباني5 انتقال داد. مدرسه با همان الگوي پيشين با 13 دانشجوكه بخش آموزش كلاسي را در كلمبيا گذرانده بودند تشكيل شد. بعدها دو تغيير در برنامه داده شد. 1ـآزمون ورودي براي هماهنگي با ساير رشتههاي دانشگاهي تعيين گرديد. 2ـ مدرك كارشناسي كتابداريبه كساني كه دوره 2 ساله و مدرك كارشناسي ارشد به كساني كه برنامه 3 ساله را به پايان ميرساندند،داده ميشد. برنامه آموزشي آلباني فني بود و يا به بيان خود ديويي كارآموزي نظاممند بود. بدون شكاين آموزش نتايج سريعي به بار آورد و موجب دگرگونيهايي در محيط كتابداري امريكا شد. پس از آن كهمدرسه آلباني ارزش خود را به اثبات رساند، مدارس ديگر كتابداري داير گرديدند (14).
حسین یاری فیروزآباد